SPEKÜLATÖR KİMDİR?

30 Temmuz 2008

ÇARŞAMBA

Finans çevrelerinde pek iyi tanındığımız söylenemez. Spekülatör kimdir? Nasıl kazanır? Piyasaya faydası nedir? Veya faydası var mıdır? En önemli soru ise, her parası olan spekülatör olabilir mi?

Yaygın inanışın aksine, para sahibi olmak borsada işleri kolaylaştırmaz; aksine zorlaştırır. Parası olmayan insanların yaygın yanılgısıdır yüksek kapitalin kazanç yolunu açacağı. Piyasa mezarlığı, bu sanrıyla cebine parasını koyup ortadan kalkanlarla doludur.

Boğa piyasaları, insanların kendilerini kandırmaya başladıkları dönemlerdir. Yatırım yapılan varlıkların çoğu zaten değer kazandığı için de, "ben de kazanabiliyorum" dürtüsü insanın içine çok rahat işler. Bunun "ben bu işi biliyorum" 'a dönüşmesi de fazla zaman almaz.

Spekülatör olmak esasen kolay değildir. Bu makama erişmek için ne dünyanın en iyi okulları yetebilir, ne de dünyanın en geniş kapital rezervleri size bunu sağlayabilir. Spekülatör olmanın şartı tektir; bu işi gerçekten bilmek...

Gerçek bir spekülatör, asla piyasaya karşı tükürmez. "Piyasa düşüyor ama ben tahtamı tutuyorum" düşüncesindeki birisi spekülatör değildir. Spekülatör, kontrol ettiği varlığın hareketini kolaylaştıran piyasa yapıcısıdır.

Piyasalar gerçekten çok acımasızdır. Piyasalara hükmedebileceğini zanneden nice insanların gemileri batmıştır bu denizde. Piyasaları asla kontrol edemezsiniz. Eğer kontrol edebiliyorsanız, zaten ortada piyasa kalmamıştır. Zira kontrol edebilmek, piyasanın temeline aykırıdır. Kontrol edebildiğiniz bir pazardan kar elde edemezsiniz.

***

Ne yazık ki ekonomilerini yönetmekten aciz insanlar, ortaya çıkan her sorunda spekülatörleri suçluyorlar. Örneğin, petrolün bu kadar artmasının suçlusu spekülatörler deniyor. Peki OPEC'in üretim arzı fazlasının uzun süredir sürünüyor olmasına değiniyorlar mı? Esas sebep gerçek arz-talep dengesizliği olmasın? Spekülatörler sadece süreci hızlandırıyor olmasın?

Malezya Başbakanı, George Soros için "terörist" ve "10 yılların birikimini yoketti" diyedursun, acaba kimse Malezya'nın para biriminin yanlış değerde olduğunu bu seçilmiş bürokrata söylemiş miydi?

Spekülatörler ancak ve ancak ortada bir arz talep dengesizliği varsa para kazanabilirler. Spekülatörün yaptığı, patlamak üzere olan aşırı yüklenmiş bir baraja sadece küçük bir kazma darbesi vurmaktır.

Eğer ekonomik yönetim, yanlış politikalarla yapay bir dengesizlik yaratmışsa, zamanında İngiltere Merkez Bankası'nın başına geldiği gibi bu yapaylığı bozmaya kalkacak spekülatörlere karşı koyulamaz.

Spekülatör, piyasa mekanizmasının, "görünmez elin" ta kendisidir. Spekülatör, kazancını, mekanizmayı çalıştırarak elde eder.

***

Bir ekonomi, geliştiği düzeyde büyük spekülatörler üretir. Spekülatörler piyasa mekanizmasının bir parçası olduğu için, dengesizliğin bir an önce dengeye erişmesini sağlayacak pozisyonlar açtıkları gibi, aynı zamanda denge noktasının çalışmasını da sağlayabilirler. Warren Buffet'ın finans sektörüyle ilgilenmesinin veya ABD Mortgage piyasasını shortlayan spekülatörlerin şimdi de sektöre destek yönünde pozisyona hazırlanmasının nedeni budur.

Spekülatörler dengesizlikleri önlerler. İyi spekülatörleri olan bir piyasa, aşırı sapmalarını azaltmaya başlar. Örneğin; Denizbank'ta veya Fenerbahce (ve diğer sporlar...) hisse senetlerinde denenen manipülasyonun önlenmesinin Türkiye'de tek yolu vardı; o da SPK'nın müdahelesiydi. Ama gelişmiş bir kapitalizm olsaydık, SPK daha hamlesini yapmadan spekülatörler bu yapay talebin arzını yaratacak ve manipülatörleri pişman edeceklerdi.

***

Finans piyasalarında güçlenmenin ana yolu, ona hakim olan insanları yetiştirmekten geçmektedir. Türkiye'de ne yazık ki, iktisat mezunu standart bir öğrenci,finans piyasalarını hiç tanımadan diplomasını alabilmektedir. Halbuki iktisatın kalbi finansal piyasalar olmuştur.

Elbette bu işin bir okulu olamaz... Zira finans piyasalarında işlem yapmak, akademisyen beynine uygun değildir. (Bu sebeple LTCM'yi batırdılar... Bu sebeple Yaşar Erdinç asla spekülatör olamaz...) Yine de, Türkiye'de bir elin parmaklarını bile geçmeyen sayıda spekülatörün üniversitelerde finans piyasasının geleceğini oluşturacak öğrencilerle bir araya gelmesini sağlamak zor mudur?

Akademik ego, ne yazık ki piyasanın gerçek aktörlerini dışladığı gibi, kendi metodlarının ötesinde kazanç sağlayanların varlığını da istatistiğe bağlamaktan çekinmemektedir...

Osmanlı Spekülatörü

Biz spekülatörler... 15 Temmuz 2008

Cumhuriyet çocuklarına nasihatlar... 6 Temmuz 2008